นายศรศวัส  มลสุวรรณ
นักวิชาการคดีรัฐธรรมนูญชำนาญการ
สำนักคดี  ๑  กลุ่มงานคดี  ๒
 

          อุทธาหรณ์  พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  พ.ศ.  ๒๕๒๒  เป็นกฎหมายที่มีเจตนารมณ์เพื่อให้
การปราบปรามและควบคุมยาเสพติดให้โทษเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ  เมื่อปัญหายาเสพติดให้โทษเป็นปัญหาสำคัญของประเทศ  จึงต้องมีมาตรการลงโทษขั้นเด็ดขาด  แต่การตรากฎหมายจะต้องคำนึงถึงสิทธิและเสรีภาพของประชาชน  และต้องไม่ขัดต่อหลักนิติธรรม
          ข้อเท็จจริงมีอยู่ว่า  นาย ร.  กับพวกถูกฟ้องเป็นจำเลยในคดีอาญาฐานความผิดตามพระราชบัญญัติอาวุธปืน  เครื่องกระสุนปืน  วัตถุระเบิด  ดอกไม้เพลิง  และสิ่งเทียมอาวุธปืน  พ.ศ.  ๒๔๙๐  พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  พ.ศ.  ๒๕๒๒  และประมวลกฎหมายอาญา  ถูกศาลพิพากษาให้จำคุกตลอดชีวิต คดีถึงที่สุดแล้ว  ส่วนนาย อ.  ถูกฟ้องเป็นจำเลยในคดีจากฐานความผิดตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ พ.ศ.  ๒๕๒๒  ถูกศาลพิพากษาให้ลงโทษจำคุกและปรับ 
          ต่อมาจำเลยทั้งสอง  ได้ยื่นคำร้องต่อศาลขอให้นำพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  พ.ศ.  ๒๕๒๒  มาตรา  ๑๕  วรรคสาม  ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  (ฉบับที่  ๖)  พ.ศ.  ๒๕๖๐  มาตรา  ๓  มาใช้ในการวินิจฉัยคดีของตนใหม่  เนื่องจากบทบัญญัติเดิมกำหนดให้การผลิต  นำเข้า  ส่งออก  หรือมีไว้ในครอบครองซึ่งยาเสพติดให้โทษในประเภทที่  ๑  หรือการมียาเสพติดให้โทษในประเภท  ๒  ประเภท  ๔  หรือประเภท  ๕  ไว้ในครอบครองมีปริมาณตามที่กำหนดไว้ขึ้นไป  “ให้ถือว่าเป็นการผลิต  นำเข้า  ส่งออก  หรือมีไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย”  ส่วนบทบัญญัติที่แก้ไขใหม่ใช้คำว่า  “ให้สันนิษฐานว่าเป็นการผลิต  นำเข้า  ส่งออก  หรือมีไว้ในครอบครองเพื่อจำหน่าย”  โดยอ้างว่าบทบัญญัติที่แก้ไขใหม่เป็นบทบัญญัติที่มีลักษณะเป็นคุณมากกว่า  เนื่องจากเปลี่ยนจากบทสันนิษฐานเด็ดขาด  “ถือว่า”  มาเป็นบทสันนิษฐาน  “สันนิษฐานว่า”  ที่เปิดโอกาสให้ศาลได้ใช้ดุลพินิจในการพิจารณาจากพฤติการณ์หรือเจตนาที่แท้จริง
ของผู้กระทำความผิด  ส่งผลให้การกำหนดโทษที่จะลงแก่ผู้กระทำความผิดมีความแตกต่างกัน  แต่เนื่องจากพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  (ฉบับที่  ๖)  พ.ศ.  ๒๕๖๐  มาตรา  ๘  วรรคหนึ่ง  กำหนดให้บทบัญญัติที่แก้ไขใหม่ดังกล่าวไม่ใช้บังคับแก่คดีที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้วก่อนวันที่พระราชบัญญัตินี้ใช้บังคับ โดยให้นำกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในวันก่อนวันที่กฎหมายนี้บังคับแก่คดีนั้นต่อไปจนกว่าคดีถึงที่สุด  พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  (ฉบับที่  ๖)  พ.ศ.  ๒๕๖๐  มาตรา  ๘  วรรคหนึ่ง  ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ  มาตรา  ๔  มาตรา  ๕  มาตรา  ๒๕  มาตรา  ๒๖  มาตรา  ๒๗  มาตรา  ๒๙  และมาตรา  ๒๗๙  วรรคสอง 
          คดีมีประเด็นที่ต้องวินิจฉัยว่า  การห้ามนำกฎหมายที่แก้ไขใหม่ที่เป็นคุณมาใช้บังคับกับจำเลยในคดีที่ศาลชั้นต้นมีคำพิพากษาแล้ว  ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ  หรือไม่ ? ศาลรัฐธรรมนูญวางหลักไว้ว่า  การที่พระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ  (ฉบับที่  ๖)  พ.ศ.  ๒๕๖๐  มาตรา  ๘  วรรคหนึ่ง  กำหนดไม่ให้นำบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่เป็นคุณแก่จำเลยมาใช้บังคับแก่คดีที่อยู่ในระหว่างการพิจารณาของศาลอุทธรณ์หรือศาลฎีกา  ทั้งที่หลักพื้นฐานของการบริหารงานยุติธรรมทางอาญาที่ดีและเป็นธรรมของไทยจะต้องนำกฎหมายที่เป็นคุณมาใช้บังคับแก่จำเลยในคดีอาญาตราบเท่าที่ยังไม่มีคำพิพากษาถึงที่สุด  แต่เมื่อบทบัญญัติที่แก้ไขใหม่ไม่ใช้บังคับกับคดีที่ศาลชั้นต้นพิพากษาแล้ว  และคดียังไม่ถึงที่สุด  จึงขัดต่อหลักนิติธรรมตามรัฐธรรมนูญ  มาตรา  ๓  วรรคสอง  จำกัดสิทธิเสรีภาพของบุคคลเกินกว่าสมควรแก่เหตุตามมาตรา  ๒๖  วรรคหนึ่ง  และเป็นการปฏิบัติต่อจำเลยเสมือนว่าเป็นบุคคล
ที่ได้กระทำความผิดโดยที่ศาลยังไม่มีคำพิพากษาอันถึงที่สุด  ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ  มาตรา  ๒๙  วรรคสองอีกด้วย   
          บทสรุป  แม้กฎหมายยาเสพติดให้โทษมีความจำเป็นเพื่อป้องปรามและควบคุมยาเสพติดให้โทษ 
แต่บทบัญญัติแห่งกฎหมายดังกล่าวต้องไม่ไปจำกัดสิทธิและเสรีภาพบุคคล  อีกทั้ง  ต้องคำนึงถึงหลักความได้สัดส่วน  และกระทบสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเพียงเท่าที่จำเป็น  หากกฎหมายใดไปจำกัดสิทธิหรือเสรีภาพ
ของบุคคลเกินสมควร  บทบัญญัติแห่งกฎหมายนั้นย่อมขัดต่อหลักนิติธรรม  และขัดต่อรัฐธรรมนูญ 
(คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่  ๖ - ๗/๒๕๖๑)